-
IDAP – An Experimental Ecosystem for Dual Transition: When digital transformation becomes a driver of greening, and vice versa
As the global community faces increasingly urgent demands for sustainable development, the IDAP program – Enhancing the Inclusive Digital Transformation Ecosystem in Lao Cai and Son La – is no longer seen merely as an initiative promoting digital transformation for small and medium-sized enterprises (SMEs). It is increasingly asserting itself as a data- and technology-driven experimental platform for green transition. By pioneering the integration of two development axes—digitalization and greening—IDAP is opening up a new approach to agricultural, livelihood, and community development models grounded in innovation.
Dual transition is not a simple pairing of technologies, but a synergistic development strategy
The “Dual Transition: Digitalization – Greening” initiative emerged as a strategic response to two major trends: the digital transformation of rural agriculture and ecological restoration. During its initial phase (2025–2026), KisStartup did not stop at disseminating knowledge or introducing technologies. Instead, the program deliberately constructed a systematic chain of activities—from community education and awareness-building to the formation of voluntary organizations; from value chain analysis to the establishment of initial data platforms for ecological farming.
The distribution of learning kits, the organization of green–digital learning tours, and the encouragement of students to document “transition diaries” demonstrate that IDAP is not merely deploying technology. It is cultivating a culture of learning, sharing, and hands-on practice within rural communities.
IDAP as an “open incubator” for impact-oriented technologies
One of the initiative’s most distinctive contributions is the design of IDAP as an ecosystem for incubating and piloting impact technologies, particularly those aimed at reducing agricultural waste, regenerating soil, saving energy, or creating commercially viable green products. A key highlight is the structured connection between scientists, enterprises, farming households, and students within an organized outsourced R&D model.
Through this model, SMEs or cooperatives that lack the capacity to invest in in-house R&D can still experiment with low-cost yet high-impact technological solutions, such as compact composting units, soil moisture sensors, or digitalized farming process tools. Importantly, experimentation does not take place in closed laboratories, but directly in the field—creating iterative loops of learning, improvement, and scaling that are closely aligned with the real needs of producers.
Data for green transition – Laying the foundation for a “digital ecological economy”
As transformation models begin to take shape and spread, IDAP enters a new phase: datafication and technologization of green transition. The collection of data on yields, processes, costs, and traceability not only enhances farmers’ internal management capacity, but also provides a foundation for measuring effectiveness—thereby enabling input optimization, productivity improvement, and product standardization for market access.
More importantly, this marks the beginning of an “open library of data-backed dual-transition models”, allowing other localities to learn, adapt, and implement based on evidence. Data also opens the door for green-transition products to attract investment, access green finance, or participate in markets that demand supply-chain transparency, such as the EU and Japan.
Digitalization for greening – When digital platforms become environmental drivers
Through training in advanced digital skills—such as product content design, QR code utilization, livestream selling, and digital storytelling—the program demonstrates that digitalization is not merely a marketing channel, but a core infrastructure for sustainable development. Ecological agricultural products are no longer confined to local markets. With digital platforms, they can tell their stories, inspire consumers, and reach broader markets.
Crucially, when products are embedded with production data and environmental indicators, they become more than commodities—they become evidence of responsible transformation processes.
Synergistic impacts – From nuclei to ecosystems
By the end of Phase Two (October 2026), IDAP aims to establish at least 30 data-validated models, 20 branded ecological products, and an interactive digital map serving as a “living infrastructure” for learning, replication, and subsequent investment. The organization of a local Green–Digital Fair is not merely a closing event, but a critical expansion step—affirming that digital transformation cannot be separated from green-transition objectives.
IDAP – A catalyst for local digital–ecological economies
From its initial role as a digital transformation support program for SMEs, IDAP has now moved beyond that framework to become a dynamic catalytic component for synergistic innovation—where digital technologies meet green technologies, where data connects with community culture, and where individuals who once believed they “could not innovate” begin to take action.
Within this ecosystem, KisStartup plays the role of a commercialization agent and intermediary organization—one that understands technology while remaining deeply embedded in communities—creating sustainable bridges between knowledge, markets, and people.
With its flexible, multi-actor approach and strong belief in community power, IDAP’s dual-transition model is fully scalable to other localities, gradually contributing to the formation of a digital ecological economy ecosystem—where innovation is driven not only by profit, but also by environmental stewardship and inclusive, balanced development.
ABOUT THE IDAP PROJECT
IDAP (Inclusive Digital Acceleration Program) – Enhancing the Inclusive Digital Transformation Ecosystem for SMEs focusing on agriculture and tourism in Lao Cai and Son La provinces – is funded by the GREAT Program (Gender Responsive Equitable Agriculture and Tourism). The project is implemented by KisStartup Joint Stock Company as the lead implementing partner from 2024 to 2027.
The GREAT Program – Promoting Gender Equality through Improved Agricultural Production Efficiency and Tourism Development in Lao Cai and Son La is an initiative funded by the Australian Government and managed by Cowater International. Phase One was implemented from 2017–2022, while Phase Two (GREAT 2) runs from 2024–2027, with a total investment of AUD 67.4 million from the Australian Government.
-
IDAP – Hệ sinh thái thực nghiệm cho chuyển đổi kép: Khi số hóa trở thành động lực cho xanh hóa và ngược lại
Trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với yêu cầu cấp thiết về phát triển bền vững, chương trình IDAP – Tăng cường hệ sinh thái chuyển đổi số bao trùm tại Lào Cai và Sơn La không chỉ được biết đến như một chương trình thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), mà còn đang khẳng định vị thế như một nền tảng thử nghiệm chuyển đổi xanh dựa trên dữ liệu và công nghệ. Bằng việc tiên phong tích hợp hai trục phát triển – số hóa và xanh hóa, IDAP đang mở ra hướng tiếp cận mới cho các mô hình phát triển nông nghiệp – sinh kế – cộng đồng gắn với đổi mới sáng tạo.
Chuyển đổi kép không chỉ là ghép cặp công nghệ – mà là chiến lược phát triển cộng hưởng
Sáng kiến “Chuyển đổi kép: Số hóa – Xanh hóa” ra đời như một phản hồi chiến lược trước hai xu thế quan trọng: số hóa nông nghiệp nông thôn và phục hồi sinh thái. Trong giai đoạn đầu (2025–2026), KisStartup không dừng lại ở việc phổ biến kiến thức hay giới thiệu công nghệ. Thay vào đó, chương trình đã kiến tạo một chuỗi hoạt động có tính hệ thống: từ giáo dục cộng đồng, lan tỏa nhận thức, đến hình thành tổ chức tự nguyện, từ phân tích chuỗi giá trị đến thiết lập các nền tảng dữ liệu ban đầu cho canh tác sinh thái. Việc trao bộ kit học tập, tổ chức các tour học tập xanh – số, và khuyến khích sinh viên ghi lại nhật ký chuyển đổi cho thấy IDAP không chỉ triển khai công nghệ, mà đang vun đắp văn hóa học tập – chia sẻ – thực hành trong cộng đồng nông thôn.IDAP như một “vườn ươm mở” cho công nghệ tạo tác động
Một trong những đóng góp độc đáo của sáng kiến là thiết kế IDAP như một hệ sinh thái ươm tạo và thử nghiệm công nghệ tạo tác động – đặc biệt là những công nghệ hướng đến giảm thiểu rác thải nông nghiệp, tái tạo đất, tiết kiệm năng lượng hoặc tạo ra sản phẩm xanh có khả năng thương mại hóa. Điểm nổi bật là sự kết nối giữa nhà khoa học – doanh nghiệp – hộ dân – sinh viên trong một mô hình R&D thuê ngoài có tổ chức.
Thông qua mô hình này, những DNNVV hoặc HTX chưa đủ năng lực đầu tư cho R&D nội bộ vẫn có thể thử nghiệm các giải pháp công nghệ chi phí thấp nhưng hiệu quả cao, như: thiết bị ủ phân nhỏ gọn, bộ đo độ ẩm đất, hoặc giải pháp số hóa quy trình canh tác. Việc thử nghiệm không diễn ra trong phòng thí nghiệm khép kín mà ngay trên thực địa, tạo ra vòng lặp học hỏi – cải tiến – mở rộng gắn liền với nhu cầu thật sự của người sản xuất.Dữ liệu cho chuyển đổi xanh – Khởi đầu cho “kinh tế sinh thái số”
Khi các mô hình chuyển đổi bắt đầu hình thành và lan rộng, IDAP bước sang một giai đoạn mới: dữ liệu hóa và công nghệ hóa chuyển đổi xanh. Việc thu thập dữ liệu sản lượng, quy trình, chi phí, truy xuất nguồn gốc… không chỉ giúp nâng cao năng lực quản lý nội bộ của hộ nông dân mà còn tạo nền tảng cho việc đo lường hiệu quả – từ đó tối ưu hóa đầu vào, tăng năng suất đầu ra, hoặc chuẩn hóa sản phẩm để tiếp cận thị trường.
Điều quan trọng hơn, đây là bước khởi đầu để hình thành một “thư viện mở các mô hình chuyển đổi kép có dữ liệu” – giúp các địa phương khác có thể học hỏi, điều chỉnh và triển khai dựa trên minh chứng. Dữ liệu cũng mở ra cánh cửa cho các sản phẩm chuyển đổi xanh có khả năng gọi vốn, tiếp cận tài chính xanh hoặc tham gia các thị trường yêu cầu minh bạch hóa chuỗi giá trị như EU, Nhật Bản.Số hóa để xanh hóa – Khi nền tảng số trở thành động lực môi trường
Thông qua việc đào tạo kỹ năng số nâng cao như thiết kế nội dung sản phẩm, sử dụng QR code, livestream bán hàng, chương trình đã chứng minh rằng số hóa không chỉ là kênh tiếp thị – mà là hạ tầng cho phát triển bền vững. Những sản phẩm nông nghiệp sinh thái giờ đây không còn bị bó hẹp trong phạm vi địa phương. Với nền tảng số, chúng có thể kể chuyện, truyền cảm hứng và tiếp cận thị trường rộng lớn hơn. Đặc biệt, khi các sản phẩm gắn với dữ liệu sản xuất và các thông số môi trường, chúng không chỉ là hàng hóa – mà còn là bằng chứng của quá trình chuyển đổi có trách nhiệm.Tác động cộng hưởng – Từ hạt nhân đến hệ sinh thái
Kết thúc giai đoạn hai (tháng 10/2026), IDAP kỳ vọng hình thành ít nhất 30 mô hình có dữ liệu minh chứng, 20 sản phẩm sinh thái có thương hiệu riêng và một bản đồ số trực quan – như một hạ tầng “sống” cho học tập, nhân rộng và đầu tư tiếp theo. Việc tổ chức Hội chợ xanh – số địa phương không chỉ là dịp tổng kết mà còn là bước mở rộng quan trọng, khẳng định rằng quá trình chuyển đổi số không thể tách rời khỏi các mục tiêu chuyển đổi xanh.IDAP – Chất xúc tác cho kinh tế số sinh thái số tại địa phương
Từ nền tảng ban đầu là một chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho DNNVV, IDAP giờ đây đã vượt khỏi khuôn khổ đó để trở thành một thành tố xúc tác năng động cho đổi mới sáng tạo cộng hưởng, nơi công nghệ số và công nghệ xanh gặp nhau, nơi dữ liệu và văn hóa cộng đồng kết nối, và nơi những người chưa từng nghĩ rằng họ “có thể đổi mới” bắt đầu hành động. Trong đó, KisStartup đóng vai trò là tác nhân thương mại hóa – tổ chức trung gian vừa hiểu công nghệ, vừa gắn bó với cộng đồng, tạo cầu nối bền vững giữa tri thức – thị trường – con người.
Với cách tiếp cận linh hoạt, đa tác nhân và đặt niềm tin vào sức mạnh cộng đồng, mô hình chuyển đổi kép của IDAP hoàn toàn có thể mở rộng sang các địa phương khác, từng bước góp phần hình thành một hệ sinh thái kinh tế sinh thái số – nơi đổi mới không chỉ vì lợi nhuận, mà còn vì môi trường và vì sự phát triển hài hòa, bao trùm.
———————————-
VỀ DỰ ÁN IDAP
IDAP (Inclusive Digital Acceleration Program) – Tăng cường hệ sinh thái chuyển đổi số bao trùm cho DNNVV tập trung vào nông nghiệp và du lịch tại hai tỉnh tỉnh Lào Cai và Sơn La là dự án được tài trợ bởi GREAT (Dự án Thúc đẩy Bình đẳng Giới thông qua Nâng cao Hiệu quả Kinh tế Sản xuất Nông nghiệp và Phát triển Du lịch) do công ty Cổ phần KisStartup là đối tác thực hiện chính trong thời gian từ 2024 đến 2027.Dự án “Thúc đẩy Bình đẳng giới thông qua Nâng cao Hiệu quả Kinh tế Sản xuất Nông nghiệp và Phát triển Du lịch tại hai tỉnh Lào Cai và Sơn La” (GREAT) là một sáng kiến do chính phủ Australia tài trợ và được quản lý bởi Cowater International. Giai đoạn một của GREAT được thực hiện từ năm 2017-2022 và giai đoạn hai (GREAT 2) sẽ được thực hiện từ năm 2024-2027 với tổng vốn đầu tư từ Chính phủ Úc là 67,4 triệu đô la Úc.
-
Dual Transition and SMEs’ Overlooked “Small Value-Added Gains”
Nguyễn Đặng Tuấn Minh
Digital and green transitions for SMEs rarely take the form of “mega-projects.” Instead, they unfold through numerous small, dispersed, and highly practical steps: adopting accounting software, deploying inventory management systems, enabling digital payments, and so forth. These “small value-added gains” often determine SMEs’ very survival—yet they are also precisely what markets and policies tend to overlook.
Within the IDAP project, businesses from Lào Cai visited Nam Cao “lụa đũi” village and used social media to help revive craft techniques that had been fading away. Photo: IDAP.
Amid the rhetoric of “digital transformation” and “green transition”—with grand slogans such as “Industry 4.0,” “artificial intelligence,” “net-zero,” “circular economy,” and more—small and medium-sized enterprises (SMEs) are grappling with a very different reality. They struggle to cover wages, secure orders, and cut production costs—leaving them able to transform only at a very small scale to survive and adapt.
In practice, most SMEs cannot access breakthrough technologies. They therefore start with solutions that are cheap, small, and fast: accounting software, inventory and sales management systems, e-commerce platforms, cloud services, collaboration tools, e-invoicing, and digital payments. More recently, some have begun to touch the layers of data and AI, but still largely through pragmatic applications such as customer-service chatbots, marketing content suggestions, simple demand forecasting, and basic cash-flow analysis.
At the same time, a wave of green transition has arrived. SMEs are increasingly compelled to think about energy use, emissions, waste, product life-cycle traceability, and the environmental standards of supply chains they participate in. As with digital transformation, SMEs do not need “super-green” mega-projects; they need small solutions to measure, optimize, and save—ranging from monitoring electricity consumption, supporting emissions data recording, to process adjustments that reduce material waste.
When both waves hit simultaneously, the need for SME transformation through “small value-added gains” becomes unmistakable. Yet do policy and markets actually enable SMEs to both reduce costs and transform—so they are not pushed out of supply chains due to missing data, insufficient transparency, or non-compliance with green standards?
The current state of dual transition: policy opens the way, SMEs remain stuck
Globally, surveys by the OECD, WEF, and APEC show that SMEs accelerated digitalization after COVID-19. Many became accustomed to remote work, online sales, cloud adoption, and collaboration tools. A significant share plans to increase spending on cybersecurity, cloud infrastructure, data, and even AI over the next 1–2 years. Yet many SMEs remain stuck at the level of “basic digitization”: they may have social media accounts, some accounting software, and online meeting tools, but lack a data strategy, lack the analytical capability to make data-driven decisions, and have not achieved systematic automation or AI adoption. Around 40% of European SMEs describe themselves as “not ready” for the next stage of digitization—an unmistakable warning signal.
For the green transition, the situation is even more complex. Many European studies indicate that SMEs account for roughly 60% of corporate-sector emissions, yet sit in a capability “lowland”: they lack capital, knowledge, and tools to measure and manage emissions. Despite growing pressures from net-zero targets, supply-chain standards, and new environmental regulations, most SMEs have changed perceptions more than they have implemented changes consistently and deeply.
Vietnamese SMEs face similar challenges, plus additional constraints of their own.
On the policy side, the government has used three key “levers” to energize the B2B technology market serving SMEs. First are digital transformation support programs, including “Make in Vietnam” platforms packaged for SMEs, through which hundreds of thousands of firms have accessed materials and tens of thousands have received training and advisory support. Second is a renewed legal framework and incentives for the digital industry, setting ambitious targets for the number of digital-technology firms, the share of the digital economy, and mechanisms to help SMEs purchase and trial technologies. Third is digital finance, including data-driven lending models that integrate e-invoice data, cash flows, and inventories to speed up credit scoring and reduce reliance on collateral. In parallel, policies and resolutions on green transition, sustainable growth, net-zero, and the circular economy are increasingly embedded across policy systems from central to local levels. SMEs in export-oriented sectors—agriculture, processing, textiles, and footwear—are beginning to feel pressure from traceability requirements, environmental standards, and ESG reporting demands from international buyers.
Investments of a few hundred million to a few billion VND for transformation are too small for banks or investment funds to treat as “major technology projects,” yet too risky for the cash flows of small firms.
Even so, most Vietnamese SMEs have only touched the surface of digital and green transitions. Over 60% report difficulties with technology investment costs; more than half face inertia from legacy operating habits and a shortage of internal personnel. In finance, SMEs’ access to bank credit remains far lower than that of large firms; the SME credit gap is estimated at tens of billions of dollars, and small, dispersed technology-upgrade projects are often absorbed into general working-capital needs. Green transition remains largely at the level of awareness and limited experimentation among more agile firms, while most have not transformed—some lacking even a shared “language” to measure emissions, energy, and waste.
Three gaps that lock SMEs out of small-scale transformation
Under pressure from both digital and green transitions, most SMEs struggle to begin with manageable small-scale projects because of three gaps.
First is the financing gap for “small value-added” digital–green projects. Investments of a few hundred million to a few billion VND for management systems, semi-automated lines, energy-measurement solutions, or traceability platforms are too small for banks or funds to regard as “large technology projects,” yet too risky for SME cash flows. The existing capital market is largely designed for short-term operating loans or large-scale investment projects, leaving a near-vacuum of specialized products for small digital and green transition packages that can be repaid gradually based on cash flows and realized value.
Second is the gap in absorptive capacity and in translating needs into projects. Most SMEs do not have a digital transformation lead, environmental specialists, or data teams. They feel pressure, see trends, and read about net-zero, AI, and ESG, but lack the capability to convert those pressures into concrete task lists, priorities, and feasible roadmaps. Meanwhile, technology providers and green-service vendors rarely understand the operational contexts of niche sectors, firm types, and localities in sufficient depth. This misalignment causes many potential partnerships never to materialize.
Third is the gap in the design of B2B technology products and intermediary services. Many solutions are still packaged as “selling software” or “selling devices,” with limited integration of financial models and weak linkage to operational outcomes. The role of intermediaries—entities that can assess firms’ digital and green maturity, design roadmaps, break them down into micro-projects, mobilize both vendors and capital providers, and coordinate implementation—has not yet been recognized as an essential component of the market.
These three gaps jointly explain why the SME sector, despite substantial demand for technology transfer to support dual transition, is still not served adequately or appropriately.
The opportunity to form a small-scale “dual transition” market
These very gaps also reveal a new opportunity.
At the level of small firms, the “dual transition”—digital and green—is not two separate stories. Digital technologies enable measurement and optimization of resources, energy, and emissions; the green transition in turn motivates SMEs to invest more seriously in data systems and governance. Many international organizations describe them as twins for SMEs: digital to see clearly, green to go further.
A tea business in Sơn La is digitizing its products to promote its brand within the IDAP project. Photo: IDAP.
For technology firms and B2B startups, this is a market for solutions that are small but smart: integrated management systems tracking both operations and environmental indicators; inventory–traceability platforms generating data sufficient for both customer requirements and bank assessments; AI tools that help SMEs understand and optimize energy costs and recommend saving scenarios; simple dashboards that let owners see revenue, costs, inventory, and electricity–water–material consumption on a single screen. If designed well, each such solution can deliver 4–15% cost savings in certain sectors, while reducing operational risk and opening doors to new markets.
For financial institutions and digital-finance platforms, “dual transition” creates room to link technology, data, and green performance to capital products. Using data from accounting systems, e-invoices, energy consumption, and traceability, banks can score credit more accurately and design specialized loans for digital–green investment. When debt repayment is tied directly to cost savings or value-added generated by technology, a “shared risk–shared benefit” model becomes more viable for SMEs.
For intermediaries—incubators, innovation centers, SME support organizations, industry associations—the opportunity is to become architects of dual-transition roadmaps that SMEs can realistically implement. This is highly practical work: segmenting firms by digital and green maturity, identifying the most reasonable “next small step,” matching SMEs with suitable technology providers, co-designing financing models with banks or funds, and tracking and measuring impacts so all parties can continuously adjust.
If we genuinely treat SMEs—and their small value-added technology-transfer needs—as central to digital and green strategies, the problem is no longer “how to run a few large pilot projects,” but rather: how to enable hundreds of thousands of small steps to happen continuously, safely, measurably, and with mutual learning.
If achieved, we would not only solve isolated problems for individual firms but gradually form a new market: a market for small value-added technology transfer for SMEs in the context of dual transition. This would become the true foundation of a green–digital innovation economy—not merely a handful of symbolic success stories.
Inequality risks if the system is designed poorly
However, the greater the opportunity, the clearer the challenges.
The first challenge is the speed of change. Digital transformation, green transition, data, AI, and compliance are unfolding simultaneously rather than sequentially. A small firm in a global supply chain may, within just a few years, face requirements to use e-invoices, report data, join ordering platforms, provide traceability, comply with environmental standards, and even demonstrate a credible emissions-reduction plan. With limited resources, many firms will feel “pushed into a corner.”
The second challenge is capability inequality. SMEs already comfortable with digital tools, with younger teams, and with at least one person who “speaks the language of technology,” will gain major advantages in dual transition. By contrast, firms lacking digital skills, capital, young talent, and foreign-language capacity must work much harder to avoid falling behind. Without appropriate support mechanisms, the gap between the two groups—in productivity, costs, quality, decision speed, and supply-chain compliance—will widen.
The third challenge is the risk of an unequal economy across different groups. At the top are firms (not necessarily large) that have digitized relatively well and are progressing toward data governance, automation, greener practices, and greater transparency—therefore more attractive to capital. At the bottom is a vast sea of small and micro businesses and household enterprises operating with Zalo, Facebook, Excel, and paper notebooks. They must cope with daily costs while learning new compliance requirements—often without guidance. If policies, support programs, and new B2B models focus only on the upper tier, we may produce “beautiful success stories,” but not a robust foundation for the entire system.
Finally, there is the challenge of designing policy and markets around the logic of small value-added gains. Current support systems—from science and technology funds, innovation funds, and digital-transformation programs to banks and investment funds—are accustomed to “projects that look good on paper,” with big indicators and compelling narratives. Yet the most important work of dual transition for SMEs lies precisely in the unglamorous: fixing a process, digitizing one step, piloting a small software tool, replacing a device, installing a sensor. These are not flashy, but accumulated at scale, they change national productivity.
If we truly consider SMEs—and their small value-added technology-transfer needs—as central to digital and green strategies, then the question is no longer “how to run a few large pilots,” but how to make hundreds of thousands of small steps happen continuously, safely, with measurement and learning. That is ultimately a story of ecosystem design—where technology, capital, intermediary capacity, and policy must work together, rather than operating in parallel as they often do today. □
References
APEC. (2024). APEC SME Ministerial Meeting Report 2024. APEC Secretariat.
Cusmano, L. (2021). SME digital and green transformation: OECD insights. OECD Berlin Centre.
McKinsey & Company. (2025). The state of AI in 2025. McKinsey Global Institute.
OECD. (2021). The digital transformation of SMEs. OECD Publishing.
OECD. (2023). SME and Entrepreneurship Outlook 2023. OECD Publishing.
OECD. (2024). Digital for SMEs (D4SME) Global Initiative Survey. OECD Publishing.
OECD. (2025). Generative AI and the SME workforce. OECD Publishing.
OECD. (2025). Inclusive green and digital transformation for SMEs: Policy framework. OECD Publishing.
S&P Global Market Intelligence. (2024). SME IT spending strategies for 2025 driven by AI adoption.
UNCTAD. (2025a). Digital economy and SME adoption patterns. UNCTAD Digital Economy Report Series.
UNCTAD. (2025b). SMEs in the net-zero transition. UNCTAD Green Industrialization Series.
World Economic Forum. (2024). Digital Transformation for SMEs 2024: Global readiness and barriers. WEF Publishing.
ZunoCarbon. (2024). SMEs and the Net-Zero Transition. ZunoCarbon Research.
Allwork. (2025). European SMEs risk falling behind as AI adoption outpaces digital fundamentals. Allwork Media.
Enterprise Development Centre. (2025). Renewed SME Agenda in the Context of Green and Just Transition.
World Bank. (2023). Challenges with digital technology adoption by SMEs: A case analysis. World Bank Blogs.
Engma. (2024). Thực trạng chuyển đổi số của doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Engma Research.
IFC. (2025). Digital finance and SME access to credit in Vietnam. International Finance Corporation.
Ministry of Information and Communications. (2024). Vietnam to be one of the world’s leading countries in digital–green transition by 2035.
Ministry of Planning and Investment. (2024). Digital transformation in businesses for sustainable development. MPI.
VietnamPlus. (2024). Government action program to promote science, technology and national digital transformation.
Vietnam News. (2025). Digital loans open new doors for SMEs.
Vietnam News. (2025). Vietnam’s SMEs risk falling behind in digital transformation race.
European Parliament. (2024). SMEs and EU environmental compliance. Policy Department for Economic, Scientific and Quality of Life Policies.
WTO Center Vietnam. (2024). Increasing technology content in Vietnamese exports. WTO Center.
Vietnam Tourism Advisory Board. (2024). Sustainability trends in Vietnamese tourism SMEs. TAB Publications.
Vietnam Textile & Apparel Association (VITAS). (2024). Green supply chain readiness among Vietnamese textile SMEs. VITAS Research.
Published on Tia Sáng số 24/2025.
-
Chuyển đổi kép và “giá trị gia tăng nhỏ” bị bỏ quên của SME
Đăng ký để tiếp tục đọc
Đăng ký để truy cập phần còn lại của bài đăng này và nội dung dành riêng cho người đăng ký khác.
-
Những vì sao ướt sương…
Thân yêu tặng bà, quê ngoại và tuổi thơ …
Nguyễn Đặng Tuấn Minh
Tôi yêu nhất mảnh sân và khu vườn của bà. Những màu xanh không giống nhau, xanh của lá chè sẫm sẫm, xanh của lá trầu bóng mượt, ánh nắng chảy căng tràn trên mặt lá…Gió đưa đẩy màu xanh tinh nghịch của những tàu lá chuối non, nắng nhảy nhót trên màu xanh của những thân cỏ mảnh dẻ. Nắng tưới đẫm những bụi lá mạch môn lá mềm mại vồng lên, tạo nên những đường ánh sáng đậm nhạt, sáng dần đan vào nhau với những sắc màu tự nhiên tinh tế đến khó tả…
chẳng màu xanh nào giống màu xanh nào… Chỉ có điều, tất cả đều toát lên vẻ dịu dàng yên ả và thanh bình…
Thức dậy vào mỗi buổi sớm mai, hít một hơi thật sâu có thể cảm nhận trong gió nhiều mùi hương khác nhau, cái ngòn ngọt man mát của hoa cau, cái thoang thoảng dìu dịu của hoa trứng gà và cả mùi của gió từ đồng thổi qua ao mang vào cái hơi hướng của những thân lục bình… Nhưng giữa cả trăm ngàn hương sắc ấy, bỗng thấy mình muốn gần gụi, muốn được chở che bằng một mùi hương khác, một sắc xanh khác…
Nắng bắt đầu rón rén hắt lên ngọn dừa, sương vẫn còn ướt đẫm trên những tàu lá…Bà bảo tôi đi hái hoa…Những chùm hoa như ngôi sao xanh trên nền trời buổi sớm… Muốn hít một hơi thật sâu để hương thơm ấy bao bọc lấy mình thêm chút nữa. Những bông hoa xanh xanh vàng vàng khiến tôi vừa khẽ khàng rón rén tìm trong vòm lá, vừa như ngập ngừng không muốn bứt xuống…Hương thơm ấy vừa thanh cao vừa có cái gì đó dân dã…
Người ta bắt gặp hoa thiên lý xanh xanh trong đĩa hoa thành kính trên bàn thờ vào những ngày đầu tháng rồi lại ngày rằm. Những chùm hoa nổi lên giữa sắc đỏ của mào gà, mẫu đơn, màu biêng biếc của đỗ quyên, màu hồng của hoa bóng nước, màu trắng tinh khôi của hoa huệ, hoa ngọc anh, màu vàng của những bông hoa cúc, màu dịu mát của hoa ngâu… Tất cả quyện vào nhau làm nên một thứ mùi kỳ lạ mà chỉ ở quê mới có, nó khiến tôi bước chân rón rén hơn, khẽ mở cánh cửa gỗ mun của bà, chỉ he hé thôi để cảm nhận được hương thơm ấy trong gian nhà tôi tối…đối lập hẳn với cái nắng trưa oi ả ngoài kia.. Hương thơm man mát ấy làm quê hương bao giờ cũng là chốn thanh bình để ai đó trở về…
Nhưng cũng mùi hương ấy quyện vào mùi cua đồng ngầy ngậy, bát canh cua thiên lý buổi trưa hè bà nấu, vài con tôm đồng đo đỏ, ngồi quây quần bên nhau bên mâm cơm bốc khói nghi ngút nghe bà kể chuyện… Ngoài sân, nhìn qua bức mành thưa thớt, nắng trưa vẫn oi ả, ve vẫn ngân ra rả, nhưng một góc sân vẫn dịu lại vì cái màu xanh trong của giàn thiên lý…Tôi nhớ câu chuyện Dưới bóng hoàng lan của Thạch Lam có đoạn khi Thanh trở về và bước đi bên Nga dưới bóng cây hoàng lan, màu xanh khác, nhưng cái cảm giác thì rất giống nhau, cái sắc áo trắng tinh khôi dưới màu xanh của lá và màu vàng rực của nắng trưa… “nắng pha xanh một bên tà áo của Nga”…
Mùi hương đó làm cũng làm tôi nhớ lại những ngày còn bé, những buổi tối mùa hè không có điện, mấy chị em ngồi nghịch những con cánh cam da xanh bóng lượn vè vè…Những câu chuyện rôm rả của bà con hàng xóm sang chơi, không chuyện gì ra chuyện gì, nhưng rất đầm ấm, vui vẻ… và bao quanh tất cả vẫn là hương thiên lý dịu dàng…
Đêm buông xuống giàn thiên lý, bóng trăng thanh thanh xuyên qua kẽ lá rớt qua những giọt sương bắt đầu vương đọng trên nụ hoa bé xíu… Hương thiên lý về đêm làm dịu hẳn cái ngột ngạt của những cơn gió mùa hạ…Nằm trên sân và ngước nhìn lên cả một bầu trời sao lung linh với nhưng ngôi sao bé tí xíu, hấp háy….những ngọn thiên lý vươn dài lên dưới ánh trăng…Cả một thế giới với biết bao nhiêu điều để tưởng tượng …mẹ tôi bảo ban đêm cây lớn rất nhanh, vậy là tôi tin, nếu cứ nhìn mãi có thể sẽ thấy chúng dài ra như thế nào…Làn gió man mát êm êm cùng hương thiên lý đẫm sương đêm đưa chị em tôi vào giấc ngủ trong lòng mẹ nhẹ nhàng lúc nào không biết…
Giàn thiên lý đi vào tuổi thơ như một ký ức xanh mướt và đẫm cái trong trẻo của những hạt sương …Có lẽ có cảm giác được chạm tay vào những vì sao ướt sương ấy, ngước nhìn giàn thiên lý dưới nắng, được đợi chờ bát canh cua của bà của mẹ mỗi trưa hè hay được chìm vào giấc ngủ trong hương hoa đêm là một món quà tự nhiên nhưng chân thành mà cuộc sống ban tặng…
Hương thơm của những vì sao xanh ấy bước đi trong không gian như vẫy gọi và đưa tâm hồn những người ở xa trở về…
“Có cái gì dịu ngọt đâu đây khiến lòng chàng vương phải…” – Dưới bóng Hoàng lan– Thạch Lam
-
Đám mây lang thang
Nguyễn Đặng Tuấn Minh
Hạt mưa mùa xuân êm dịu lặng lẽ buông mình làm ấm những mảnh đất xuân và gọi mầm xanh thức dậy. Đất trời thành phố vào mùa này thường gợi cho người ta những xúc cảm thật khó tả- một chút hy vọng, một chút kiếm tìm và một chút bâng khuâng – bởi thành phố vào xuân đẹp quá. Thành phố ấy như có cả bước chân mùa thu còn in dấu lại trên những màu đỏ của lá bàng, lá bằng lăng. Một chút đông của những cành cây trơ trụi. Đôi khi bạn lang thang giữa phố xá và nảy ra ý muốn khám phá vẻ đẹp của thành phố này vào xuân. Lang thang cũng là một cái thú, cũng giống như những đám mây mỏng, nhẹ trôi đi tìm vẻ đẹp đích thực của cuộc sống này. Bạn ước mình là mây để có thể thấy rõ những gì phía dưới mặt đất này hơn. Bạn khẽ mỉm cười với ý nghĩ chợt đến, vì nếu nhìn qua cửa sổ máy bay thì những đám mây đang rong ruổi chơi kia thật nhỏ bé, chúng như những nắm giấy, ai đó vo tròn rồi tung la liệt giữa không trung…Rồi chợt qua những thân cây xà cừ sù sì ẩn chứa những mạch ngầm sôi động của mùa xuân, bạn như bỗng nhiên bắt gặp một người bạn đường- một đám mây trắng cũng đang lang thang…
Cái màu trắng tuyệt diệu nổi bật trên nền xanh non của xà cừ và trên sắc màu rộn ràng của phố xá ấy không thể không hút tầm mắt của bất cứ một ai, nhất là người lúc nào cũng đang mải mê tìm kiếm một điều gì đó được. Thậm chí, nó cũng khiến một người đang tất bật vội vã với nhịp sống hối hả nào đó phải chú ý, bởi nó gợi lên trong ta biết bao sự khám phá kỳ thú…
Đám mây ấy lang thang dạo trên phố xá, chỉ điểm xuyết cho thành phố xanh non này một chút trắng, nhưng đó là những điểm nhấn tuyệt diệu.
Đám mây hoa sưa dịu dàng một góc phố… Bao nhiêu nhựa sống tinh túy của loài hoa này dồn cả cho một lần ra hoa vào mùa xuân, khi đất trời tràn đầy sự sống, khi những ước mơ lại được chắp thêm những hy vọng mới…Tôi không biết ví những bông hoa sưa tí xíu hình dáng như thế nào, chỉ biết rằng tất cả những màu trắng ấy đứng cạnh nhau làm nên một dáng vẻ thanh tú, mảnh mai và dịu dàng đến khó tả.
Bạn sẽ chỉ còn lại cảm xúc ngất ngây, và thấy trân trọng bàn tay tài hoa của tạo hóa đã tạo nên một bức tranh có một không hai này khi được nhìn những chùm mây trắng bé tí xíu nổi bật lên trên nhữ ng đường cong, đường thẳng đen sẫm đan xen với nhau một cách thật hài hòa và tự nhiên.
Tôi muốn đền gần hơn nữa để nhìn thấu cái màu trắng tuyệt vời kia, nhưng lại sợ đám mây tan đi mất… Đôi khi tôi tự hỏi, có phải loài hoa này chở theo tất cả sức sống của đất trời để dâng tặng cho đời sự thanh thản, cao khiết và tinh khôi ? Xuân đến loài hoa ấy vươn lên cũng như muốn chở những khát vọng vươn cao, bay xa hơn nữa? Nhưng phải chăng loài hoa này cũng là hóa thân của những đám mây trắng, vì quá say mê vẻ đẹp của cuộc sống trần gian mà mỗi năm chỉ được ghé chân lại một lần?…
-
Đã bao giờ?
Thân yêu tặng Chíp và Gia đình yêu quý của tôi
Nguyễn Đặng Tuấn Minh
Đã bao giờ bạn thấy một niềm vui nho nhỏ xâm chiếm trái tim mình rồi ở lại đó, bạn không biết nó đến từ đâu… chỉ biết rằng nó khiến bạn bắt đầu thấy thế giới xung quanh thật diệu kỳ. Bạn bắt đầu để ý đến những cánh bướm nhỏ lạc lối trong lòng thành phố, bạn bắt đầu băn khoăn không biết trên căn gác nhỏ kia, tiếng đàn của ai đang vút lên khao khát, thiết tha… và bạn tự hỏi, mình có như cánh bướm kia… đang muốn biết mình đi đâu ?
Đã bao giờ bạn thấy nhớ nhung một điều gì đó xa xôi khi đứng trước những gốc cây già gầy guộc, trước những phế tích của đền đài lăng miếu xưa, trước những ngôi chùa thâm nghiêm có màu xám đá, nâu trầm, khi ngước nhìn những nóc nhà thờ kiểu phương tây đang vươn lên trên nền trời mùa đông qua hàng ngàn cành cây trơ trụi lá dệt nên một tấm lưới ngầm chứa những dòng nhựa chảy sục sôi đang khát khao đợi xuân về? Bạn chỉ biết rằng đó là một nỗi nhớ, một nỗi nhớ không tên, không biết đến tự lúc nào…Và bạn để mặc cho nỗi nhớ ấy tự do sống trong bạn cũng như niềm vui nho nhỏ kia vậy…Một nốt nhạc ở một cung bậc khác đang gieo vào lòng bạn…
Nhưng nó cũng không được lâu khi nốt nhạc khác lại ồn ào chạy đến…
Đã bao giờ góc sôi động của thành phố này khiến bạn tò mò…36 phố phường xưa như 36 nỗi niềm trăn trở của người dân bản xứ, nó như những mạch ngầm chảy hồn nhiên và rộn rã, những đêm hội của tấp nập, phồn hoa, của những cái mới mẻ và ồn ào. Ánh sáng luôn làm cho người ta cảm thấy cuộc sống này có ngày dài hơn đêm và vì vậy, phần tĩnh lặng của cuộc sống này chỉ là một góc rất nhỏ nhoi…
Lách mình ra khỏi những ồn ào ấy, bạn ngước nhìn về những góc ngập trong màn đêm thành phố.
Đã bao giờ bạn thấy trong những góc tối ấy những ước mơ khao khát đang trỗi dậy mong muốn một sự đổi đời. Những thân phận bé nhỏ, những mảnh đời bình dị đang chìm trong một giấc ngủ, có cả mộng mị và khát vọng, một sự nghỉ ngơi quý giá cho một ngày lao động tiếp theo …
Bạn bước đi chầm chậm trong cái tĩnh lặng và hương thơm nồng của nước hồ….
Đúng vậy, nơi đây có một mùi hương rất đặc biệt, bạn không thể gọi chính xác nó là gì… Một chút nồng nàn của hoàng lan mỗi độ thu về- rất ngắn ngủi, nhưng nó để lại những dư vị trong lòng người như một nỗi nhớ, một chút ngọc lan trên con phố của những đôi bạn trẻ, một chút hoa sữa đắm đuối, ngọt ngào…Một chút mùi của những chiếc lá khô mải miết chạy dài theo tiếng gọi của số phận trên những con phố ngoằn nghoèo, hun hút…
Vườn nhà ai đang he hé cánh hoa quỳnh tinh khiết, trắng ngần và hương thơm như dồn tất cả cho một lần nở…Người ta không thể may mắn được thấy nó vào ban ngày, những loài hoa nở ban đêm thầm lặng lại khiến người ta thêm yêu, thêm thương và thêm trân trọng…Và bạn thấy lòng mình tràn ngập một xúc cảm khó tả như thể sợ cái cảm giác một buổi sáng phát hiện bông quỳnh hôm qua đã nở một mình, có lẽ nó tủi thân lắm, vì vậy mà người dân nơi đây luôn dành cho nó những tình cảm kỳ lạ, một sự chào đón thanh tao nhưng đầy lòng yêu mến, biết ơn bởi loài hoa này mang lại cho ta một sự bình yên, thanh thản hiếm có trong tâm hồn…
Đã bao giờ bạn muốn đổi thay một điều gì đó? Những khát vọng và những tòa cao ốc của nơi này cùng nhau lớn lên. Mảnh đất này dường như đang chuyển mình thực sự…Có lẽ nó là mảnh đất cho bạn nếu câu trả lời cho câu hỏi trên là có…Bạn thấy mình phải rảo bước nhanh hơn, tiết kiệm từng phút một để đạt được đến những đỉnh cao, và bạn thấy thế giới này có thật nhiều việc phải làm…Nhưng có đôi lúc bạn thấy mình trống trải, bạn thấy mình thiêu thiếu một cái gì đó…
Những dòng chữ Hán Nôm ngày xưa còn lại trên đất này, những đền đài lăng miếu và cả những tòa nhà kiến trúc cổ Pháp. Những ký tự ấy vốn chẳng có nghĩa gì nếu bạn không hiểu nó, nhưng nó thôi thúc bạn phải cố mà tìm, mà hiểu, mà đọc… bởi nó đang ở đây, đang hiện diện từng ngày trên mỗi con đường bạn đi về, trên mỗi nơi bạn đến…Để rồi bạn phát hiện ra cơ hội được đối thoại cùng quá khứ… bạn thấy mình đỡ trống trải hơn, đỡ thấy mình thiêu thiếu một cái gì đó. Đó là cội nguồn nằm ẩn trong những mạch chảy hối hả, và một khi nó đã trỗi dậy trong lòng thì rất khó để kìm nén lại…Bạn nhận ra dường như từ trước, mình đã chưa thật sự hiểu ông cha, và giờ đây, mỗi nếp nhà cổ, mỗi con phố trong số 36 con phố tượng trưng kia đều có một điều gì đó để bạn tìm kiếm, khám phá. Dù giờ đây phố Hàng Vải không còn bán vải, phố hàng Mành không còn bán mành, nó vẫn như ẩn hiện đâu đây một dòng chảy nhỏ như một mạch nước ngầm trong vắt trong lòng bạn…Bạn sẽ hỏi người xưa điều gì đây?
Đã bao giờ bạn muốn vẽ nên một bức tranh về nơi này? Bạn sẽ dùng màu nào trong đó, màu nền nâu sồng của áo mẹ chỉ còn điểm xuyết, hay tím mờ của hồ Tây, một chút rêu phong cổ kính của những công trình kiến trúc xưa. Đó có thể là màu của gió đùa nhẹ trên cánh sen trắng tinh khiết đầu mùa hạ, màu gió đùa trên đôi má ửng hồng của những cô thiếu nữ trong tà áo dài, hay màu của những con gió xa ngái trên mái đầu “nước thời gian gội trắng phau phau”…Hãy đừng quên màu đỏ ối của đôi mắt mùa thu trên những chiếc lá bàng đầy nuối tiếc mà mỗi khi ngước nhìn nó, người ta thấy cả cái mạch chảy thời gian không thể cưỡng lại được. Và pha thêm một chút sắc vàng của những chiếc lá đang thanh thản buông mình xuống nhịp sóng hồ xanh thẳm. Xin hãy đừng quên màu bảng lảng của hoàng hôn chiều hồ Tây, màu của những làn sương khói. Hãy cẩn thận kẻo quên mất trong đó có cả màu lửa lập lòe của những tờ giấy vàng đang hóa dở tung bay, không ồn ã, nó chỉ nhẹ nhàng làm tiêu đi cái nỗi khổ ngàn đời của mẹ tôi, đốt đi cái tuyệt vọng và nhen lên những tia hy vọng mới trong lòng người mà thôi… Đừng quên…
Trong bức tranh ấy, bạn cũng đừng quên dáng bà tôi bên tràng hạt và cuốn kinh gió đang lật từng trang mà tràng hạt hình tròn không bao giờ có điểm kết thúc, miệng người lẩm nhẩm những lời cầu cho hai chữ “bình an”. Nhớ có cả dáng ông tôi đang chống gậy ngồi trầm ngâm bên hồ trong ánh chiều đang vỡ dần từng mảnh. Những gánh hàng hoa, gánh cháo của bác tôi hối hả tảo tần…
Trong bức tranh của bạn nghe như có tiếng chuông nhà thờ đổ từng hồi, lại có cả tiếng chuông chùa đâu vẳng đánh…Có màu nâu trầm của những mái chùa cổ kính và màu xám thâm uy của những nóc nhà thờ. Tôi băn khoăn tự hỏi, có phải bạn định nói rằng cũng sắc màu ấy, cũng tiếng chuông ấy dù khác nhau nhưng đều đang dội lại trong ta những khát vọng thanh bình, những mong muốn kiếm tìm sự thanh thản từ cõi lòng tôi và bạn.
Đã bao giờ bạn định dùng đến màu tinh khiết chưa? Và pha trộn thế nào nhỉ? Tôi cũng không biết nữa, có lẽ một chút xanh biếc của trời thu, một chút trong sáng của nắng thu và một chút tiếng cười, để làm gì ư? Bạn sẽ hỏi tôi như vậy, đơn giản thôi là để vẽ nên màu mắt của em tôi trong buổi sáng tinh khiết này.
Kìa như có màu vàng đỏ và tiếng leng keng của những chiếc xích lô trong thành phố- một đám cưới hỏi của bạn tôi đang đi qua phố, hãy nhìn những giọt nước mắt hạnh phúc kia lăn trên màu ửng hồng của đôi gò má cô dâu…
Bạn muốn làm bức tranh của mình ấm lên? Tại sao lại không có một bếp than hồng quạt ngô của người mẹ nào tảo tần trên phố. Bắp ngô dẻo thơm đang như vẫy gọi tôi đến gần…
Chuyện ẩm thực thật tốn nhiều giấy mực, vì vậy, trên bức tranh ấy, xin hãy nhớ cho tôi một chút màu xanh của lá hành, một chút hạt tiêu, một chút quế và húng lìu, một chút màu trắng của bánh phở, bức tranh ấy sẽ giữ chân bất cứ một người khách bộ hành nào- và nó gợi lên trong ta biết bao điều về cái thú ẩm thực của con người nơi đây.
Hãy để bức tranh của bạn thêm một chút ngây ngô của nét vẽ trên tờ giấy của chú bé con bên hồ trăn trở với tác phẩm lớn của mình…
Đã bao giờ bạn nghĩ rằng chỉ thế thôi cũng đã đủ để ta sống với những giá trị mà ta không bao giờ muốn quên…
Kìa anh bạn đeo đàn ghi ta đi trên phố!
Đã bao giờ anh có ý định viết một bản nhạc về nơi này? Hãy cho giùm tôi một chút hồn tôi vào đó nhé! Và cả một chút hồn của những người bạn tôi ở nơi xa xôi cách đây nửa vòng trái đất đã quyết định gắn bó mãi mãi với nơi này. Bạn có thấy tiếng chuông ngân vang, tiếng xe cộ hối hả, tiếng những ước mơ thì thầm, bí mật trong những ngôi chùa cổ ven hồ, cả những tiếng người đi chợ sớm bên chợ hoa đầy màu sắc.
Bạn muốn dùng nốt nào để diễn tả tiếng lòng của người mới hạ cánh xuống sân bay và chờ ngày nhìn thấy những cánh đồng xanh mát chạy hai bên đường như giang rộng vòng tay đón anh ấy trở về?
Đã bao giờ bạn định hòa tấu bản nhạc này trong không gian của tiếng phố xá ồn ào náo nhiệt. Hãy nhớ cho vào đó giúp tôi một chút xào xạc của lá cây trên đường Trần Phú, một chút âm thanh leng keng của những chiếc xích lô, một chút thanh âm của bản giao hưởng trong nhà hát lớn, một chút tiếng cười của những em bé trong một trường mẫu giáo, một vài câu bông đùa của những em học sinh tan học về…
Hãy kể cho tôi nghe bạn đã đi những đâu trên trái đất này, nơi nào giữ tâm hồn bạn ở lại khi chân vẫn phải bước ra đi, nơi nào mà bất cứ một điều gì cũng gợi cho bạn những xúc cảm chân thành với chính mình? Hãy mang bức tranh và bản nhạc của trái tim tôi đến với những ai đang chờ ngày trở về nơi họ yêu quý. Và tôi biết chắc rằng ở một góc nhỏ nào trên đường phố nhỏ, nơi những ánh đèn bắt đầu sáng, nơi những khát vọng vẫn đang cựa quậy, nhú mầm, nơi tình yêu vẫn luôn hồng lên như chưa bao giờ nguội lạnh, vẫn có một chiếc xe chở hồn bạn trong làn sương mỏng nhẹ của mùa thu, trong bản nhạc chiều của thiên nhiên dịu ngọt:
“…lòng như thầm hỏi tôi đang nhớ ai? Sẽ có một ngày trời thu Hà Nội trả lời cho tôi. Sẽ có một ngày, từng con đường nhỏ, trả lời cho tôi…”
Xuân 2007.
-
Hồn nắng hạ…
Tôi muốn mình là một cây bút chì bằng nắng để vẽ lên thế giới này ngập sắc màu ấm áp, dịu dàng mỗi sớm mai. Nắng khẽ rọi vào mắt để cho ta thêm một ngày được thấy, được yêu cuộc đời này…
Một hạt nắng tò mò len lỏi vào những góc tối của khu vườn bí mật để thấy rõ một chú kiến đang lặng lẽ tha mồi, một vài chú sâu con lười biếng chưa muốn dậy…
Cây bút ấy làm bừng lên không gian sau những cơn mưa, chỉ đơn giản, nắng hiểu, lúc nào cần xuất hiện đúng lúc. Nắng lau khô những giọt nước mắt đọng lại trên mi mắt, khiến ai đó tự nhiên nín khóc và như cậu bé Ximon bé nhỏ bắt đầu tìm kiếm chú ếch xanh bên dòng sông nhỏ thủa nào…Nắng khiến ta thấy rằng, cuộc sống xung quanh mình dường như từ trước vẫn thật nên thơ và sôi động… Ta nhìn thấy rõ hơn hạt nước mưa đậu lại ở đầu cành lá măng nhỏ tí xíu, lung linh như những hạt ngọc trai – và tự nhiên ta thấy, mình thật giàu có khi được sở hữu cả cái thế giới bảy sắc cầu vồng đang lấp lánh quanh mình…
Nắng vẽ lên những hình thù hài hòa, tự nhiên, những chấm tròn to nhỏ trên bãi cỏ xanh non, đôi khi những hình thù ấy kỳ quái đến mức, nó kích thích trí tưởng tượng của bất cứ ai dù chỉ thoáng nhìn… bởi đôi khi ta tự cho phép mình được tưởng tượng để quên đi rằng mình đang ở đâu và mình là ai…
Những chấm nắng cười giòn tan, nhảy nhót vui chơi như những con vờ trong câu chuyện cổ Andecxen, vui chơi hết một ngày rồi lặng lẽ gieo mình xuống bãi cỏ xanh và chìm vào giấc ngủ của màn đêm với nụ cười mãn nguyện. Ngày hôm sau lại là những giọt nắng khác mê mải kiếm tìm gì đó trên cánh cổng đỏ trong Văn Miếu những lớp sơn xưa và nay chồng chéo lên nhau…
Cây bút chì ấy cũng sẽ vẽ được những đường cong thẳng, sáng tối, chỗ phớt nhẹ, chỗ đậm lên, để thấy bóng cô bé gái đang chơi nhảy lò cò dưới tán cây. Không có ai chơi cùng, em chơi một mình và chơi với nắng. Nắng làm mái tóc em bóng hơn, thơm hơn – bóng của em không còn nhỏ nữa, lúc nó dài ra, lúc nó lại co lại… Thỉnh thoảng, lá cây rì rào, những mảnh nắng nhỏ lại nhảy nhót vui tươi, cười cùng em trong giai điệu của một buổi trưa hè yên ả…Một sợi nắng nào đó còn như lưu luyến đậu lại trên mi mắt trong veo của em…
Nắng phủ một lớp voan lên đồng quê tĩnh lặng, làm không gian như rộng ra, trời cao hơn. Được ngồi dưới bàn tay rộng của những cây xoài, cây nhãn, hoặc trong một khu vườn, người ta mới có thời gian nhìn rõ nắng hơn…. Nắng làm ta thấy quê hương mình trù phú hơn, những đồng lúa xanh mát chạy như đến tận chân trời. Những mảnh ruộng trồng lạc, trồng đậu tương thỉnh thoảng lại nổi lên như mảng màu đầy cá tính trong một bức tranh trìu tượng giản dị….
…có “hạt nắng vàng trong mê mải” nào đang đuổi theo một chú bướm trắng trên ruộng cải…
Nắng vặn vẹo oằn mình theo bước đạp xe nặng nề đổ bóng xuống mặt đường bỏng rát…
Nắng làm dài hơn bóng mẹ trên đồng, làm những con đường xa như thêm xa hơn, đâu đâu cũng một màu nắng, nhưng có lẽ nó lại làm người ta trân trọng hơn những lúc đã tìm về bến đỗ của cuộc đời mình, một mái nhà nhỏ trong lùm cây mát mẻ, lối vào dịu lại vây quanh ta hơi rêu ẩm ướt của hai bên tường gạch… nơi ta có thể đón từ bàn tay mẹ chén nước chè thơm mát, được nghe tiếng con trẻ cười đùa và tiếng ai đó ru con âu ơ bên cánh võng…
Đôi khi, nắng làm đôi gò má ai đó ửng hồng lên để che đi vụng về cảm xúc chân thành yêu thương đang dâng lên trong ánh mắt…
Cây bút chì đó kì cạch vạch từng đường trên thân cây già như muốn ghi dấu lại mỗi ngày qua đây, khắc rồi lại xóa, khắc rồi lại xóa, bởi còn có gió. Gió thì muốn xóa đi tất cả, cuốn đi tất cả, để rồi ngày mai, nắng lại khác và gió lại khác.
Ai bảo nắng không có mùi, mùi khô ấm khi được áp mặt vào những quần áo được nắng sau bao ngày mưa người ta chờ đợi, mùi của thóc lúa, rơm rạ bà phơi trên sân, mùi của nắng trên những chiếc lá khô nỏ cong queo nằm lại trên sân nhà…
Chính nắng làm lá vàng hơn, quả chín đỏ hơn, hoa nở nhanh hơn và cuộc sống này lại thêm những màu sắc mới – nắng hóa thân trong mọi sắc màu của cuộc sống vốn đã rất sặc sỡ này….
Rồi hành trình của nắng cũng đến lúc bước qua bậu cửa của ngày…
Ánh nắng quái chiều hôm có thể khiến người vợ nào tự nhiên dừng lại trên bờ đê dài không bước tiếp…. Bước chân buổi chiều dường như ngưng đọng lại nơi bến nước bập bềnh…
Những tia nắng hấp hối khiến tiếng gọi con của gà mẹ thêm tha thiết, ấm cúng, tiếng bát đũa va vào nhau gọi bữa cơm chiều gợi cho người ta xúc cảm chân thành, thấy trái tim mình như ngừng đập… muốn mình thuộc về một tổ ấm nào đó thật bình yên….
Ánh nắng chiều ấy cũng khắc họa vào không gian thời gian hai con người đang thanh thản bên nhau nhìn hoàng hôn bao phủ trái đất … Tất cả như dừng lại….nó gợi cho người ta nhớ đến hai “tặng vật mỏng manh thắm thiết” trên bờ sông Xen trong những vần thơ của Eptusenko, trên tất mọi phù hoa giả dối….để tìm đến cái đích thiêng liêng và vĩnh hằng của cuộc sống này…
Nguyễn Đặng Tuấn Minh
…Khi đang đi qua mùa hạ, tôi chợt nhận ra, mình không chỉ muốn làm nắng tháng tư, mà còn muốn mình làm cả trời nắng hạ…- 2007
-
DÉJÀ…?
Nguyễn Đặng Tuấn Minh
Déjà…? Avez-vous senti une petite joie s’emparant de votre coeur et y restant? Vous ne savez pas d’où elle vient…vous savez simplement qu’elle commence à faire changer votre monde. Vous commencez à faire attention à un petit papillon se trompant de chemin au coeur de la ville. Vous commencez à vous poser des questions du haut de cette mezzanine, se répercutant le son du piano de quelqu’un…et comme ce papillon, où vous irez.
Déjà…? Vous vous êtes souvenu de quelque chose de lointainlointaine en face de vieilles racines efflanquées, de ruines de temples anciennes, de pagodes profondes et sevères, en regardant en haut des flèches des églises de manière occidental sur le ciel d’hiver à travers un grand réseau tramé de mille branches dépouillées qui recèlent de la sève effervescente attendant le retour du printemps?
Vous savez seulement que c’est une nostalgie sans nom… Et vous la laissez rester dans votre coeur comme cette petite joie là…Une note d’une autre mesure s’harmonise avec vos sentiments intimes…
Et pourtant, un peu plus tard, des autres se bousculent bruyamment…
Déjà…? Vous avez étés curieux des quartiers en ébullition? Les 36 anciens quartiers comme des sentiments intimes de population indigène, en même temps comme l’eau souterraine naif et animé plein de spectacles trépidants, de nouvelles choses et de lumières. Ces lumières nous donnent souvent la sensation que la journée est plus longue que la nuit et alors, le silence de la vie joue une part très modeste…
En vous séparant de ces vacarmes, vous levez les yeux vers des quartiers complètement surmergés dans la nuit de la ville.
Déjà…? De ces quartiers vous y avez senti des rêves s’agitant qui veulent bien un changement de vie? De petites vies simples s’abîment dans le sommeil plein de rêveries et d’aspirations- une décontraction précieuse pour un autre jour de travail.
Vous vous promenez lentement dans la silence et de l’air spécial d’un lac…
C’est vrai, ici, il y a un parfum si spécial qu’on ne peut le nommer précisément. Un peu de parfum fort d’ilang-ilang- très court mais assez pour faire une impression profonde dans nos coeurs. Un peu de parfum de champaca sur la rue des jeunes. Un peu de parfum intense de la fleur de lait…Un peu de parfum des feuilles flétries s’acharnant en suivant les appels du destin sur les rues sinueuses à perte de vue.
Déjà…? Vous avez vu dans un jardin une fleur s’ouvrant avec des pétales blancs et avec un parfum pur – un trésor de toute sa vie? Vous voulez l’approcher et rester un peu avec elle parce que vous avez peur d’une sensation de regret d’avoir la laissée seul le matin prochain. Peu à peu, vous comprenez pour quoi les habitants ici preparent leurs âmes, du thé pour l’accueillir au clair de la lune avec leurs amis intimes. C’est un accueil raffiné et plein de gratitude parce que la fleur leur donne une sensation tranquille si rare…
Déjà …? Vous voulez changer quelque chose? Des aspirations et de hauts immeubles ici se développent ensemble. Cette ville est vraiment en train de changer … Elle est peut-être pour vous si la dernière réponse est “oui”… Vous savez qu’il faut accélérer beaucoup plus vite le pas, economiser beaucoup plus le temps et faire beaucoup plus de choses pour gagner le sommet…Mais quelque fois, vous vous sentez la manque de quelque chose. Il apparait que quelque part de vous veuille parler avec le passé.
Des écritures démotiques sino-vietnamiennes sur des murs et des structures de manière français restant en ce pays semblent ne pas avoir de sens parce que vous n’en comprennez rien. Mais elles vous poussent à en chercher et en comprenant parce qu’elles restent ici, qu’elles sont présentes devant vous sur chaque rue que vous passez, dans chaque espace où vous arrivez. Et vous cherchez encore, vous trouvez la chance de parler avec le passé… Vous sentez que votre âme devient moins creuse. Cela est comme votre origine se cachant dans le courant pressé et une fois qu’elle s’insurge, il est difficile de la freiner. Vous avez la sensation que vous ne comprennez jamais vraiment vos pères, en ce moment, chaque toiture ancienne, chaque rue ancienne cache quelque chose à chercher et à découvrir. Bien que la Rue Tissu ne vende jamais du tissu, la Rue Grosse Jonque ne vende jamais la grosse jonque, la relation avec le passé est comme un courrant pur dans votre âme… Qu’est-ce que vous voulez demander à vos pères?
Déjà…? Vous voulez dessiner une peinture de cette ville? De quelles couleurs est-ce que vous vous servirez pour le faire? C’est peut-être la couleur de vent batifolant légèrement sur des candides pétales blancs de lotus du début de l’été, où bien ce qui sur le rose visage d’une jeune fille en long-dress à l’automne, où bien ce qui sur les cheveux blancs de “l’eau de temps”. Mais n’oubliez pas la couleur érubescente des badamiers comme des yeux plein de regret de l’automne. On peut y voir le courant irrésistible du temps chaque fois qu’on les regarde. Et mélangez un peu de couleur jaune des feuilles se lâchant sereinement sur les vagues. N’oubliez pas la couleur de la lumière confuse du lac de l’ouest. Soyez attentive, sinon vous ne reconnaîtrez pas la lueur intermittente des papiers votifs flambés flottant. Tranquillement ils dissipent le malheur millénaire de ma mère, brulent des désespérances et allument des rayons d’espoir dans notre âme…N’oubliez pas…
Dans cette peinture, je peux y voir ma grand-mère avec le chapelet rond sans fin quand elle murmure des prières de deux mots “la paix”. Je peux y voir mon grand-père avec la canne au bord du lac dans le crépuscule qui casse en morceaux. Il y a aussi une palanche de guenilles sur l’épaule de ma tante…
Dans votre peinture, il y a le son de cloche de quelque église et celui de quelque pagode qui résonnent au loin. Il y a des toitures brunâtres et des flèches grisâtres. Je me demande si vous avez l’intention de dire que ces couleurs, ces sons réfléchissent nos âmes, nos désires de trouver la paix et la tranquillité intérieur malgré la différence entre eux.
Déjà…? Avez-vous utilisé la couleur pure? Comment est-ce qu’on peut la créer? Je ne sais pas, c’est peut-être une combinaison d’un peu de firmament d’un bleu limpide de l’automne et d’un peu du soleil et d’un peu de rire…Pourquoi? Simplement pour dessiner la couleur des yeux de ma petite soeur ce matin.
Voilà!
Le rouge et le jaune d’un mariage de mes amis sur des cyclos, regardez des larmes heureuses sur les pommettes de l’épousée…
Voulez-vous le feu pour réchauffer la peinture? N’oubliez pas le petit foyer avec des maïs grillés. Des épis de maïs par leur bonne odeur me captivent…
L’art de manger et de boire ici requieit beaucoup d’efforts, de papiers et d’encre des écrivains, alors dans votre peinture, n’oubliez pas le vert de la feuille de cive, le noir de poivre, la couleur de bouillon avec cannelier, le blanc de “pho”… je peux vous assurer qu’elle peut tenir le pas de n’importe qui passe et qu’elle peut nous rappeller beacoup de l’art du manger et boire ici.
Un peu de pinceau naif d’un petit peintre au bord du lac qui est tourmenté de son chef-d’oeuvre…
Déjà …? Avez-vous cru que c’est suffisant pour nous de vivre avec des valeurs qu’on ne veut jamais en oublier?
Tenez! Un homme portant la guitare sur la rue…
Déjà…? Avez-vous eu une intention de composer une pièce de musique de cette ville? Ajoutez-y un peu de mon âme! Et celle des mes amis de l’autre moitié du globe qui décident de rester ici pour toujours. Vous entendez le bruit des véhicules, le murmure secret d’espoir dans les maisons anciennes, des voix des habitants parlant au marché coloré de fleurs dès l’aube.
Quelle note est-que vous employerez à décrire l’écho d’âme d’un homme qui vient d’arriver au pays natal, étant assoiffé de voir des champs verts qui s’étendent à perte de vue comme s’ils l’attendent et l’embrassent dans son retour. Est-ce que vous avez l’intention de jouer ensemble cette pièce de musique dans l’atmosphère trépidante de la ville? N’oubliez pas le bruissement des feuilles sur la rue de Tran Phu, un peu de drelin des cyclos, un peu de rire des bébés, et un peu de plaisanterie des élèves …
Racontez-moi des places du monde où vos pas ont marqué, par lesquelles votre âmes est retenu quand vous devez partir, dont toutes les choses vous rappellent des émotions sincères de vous-même?
Portez la peinture et la pièce de musique de mon coeur à quelqu’un qui attend de retourner à la place qu’il aime. Et je suis sûre que dans quelque quartier de la ville où des lumières commencent à s’allumer, où des espoirs toujours vibrionnent, où l’amour est comme une feu rouge qui ne cesser de briller, il y a un vélo qui transporte vôtre âme dans le rosée léger de l’automne, dans la pièce de musique de crépuscule d’une grande douceur…
“…mon coeur me murmure à qui je pense? Un jour, l’automne d’Hanoi me répondra…Un jour, chaque petit chemin me répondra… ”
Hanoi Printemps. 2007
-
Búi tóc ủ hương bồ kết
Nguyễn Đặng Tuấn Minh
Tôi lên đường không mang gì nhiều, mẹ bảo không cho tôi gì, nhưng tôi biết, mẹ đã thơ thẩn suốt chiều để tìm cho tôi thật nhiều loại lá, một nồi nước gội đầu đặc biệt hơn thật nhiều những nồi nước gội đầu hàng ngày… vì tôi sắp đi xa…Thực ra, vẫn là những loài cỏ dại ven bờ dậu nào đó mẹ bước chân qua như mọi lần, nhưng lần này tự nhiên tôi thấy nó nhiều hơn và tôi thấy lạ…
…Và chỉ khi mái tóc sổ tung sau bao nhiêu mệt nhọc, đặt chiếc va li cuối cùng vào nhà trọ tôi mới thấy lòng mình dịu lại…Như có bàn tay mẹ ở gần, một cái gì đó thân thương, trìu mến…Một mùi hương mà tôi mang theo đến tận đất nước xa xôi này… Tự nhiên, tôi muốn hít thật sâu để thấy lại lòng mình nhẹ nhõm…
Mẹ tôi kể lại rằng, mái tóc bà nội tôi xưa cũng dài lắm…Khi mẹ mới về làm dâu còn ở với bà, chiều chiều, bà bảo mẹ đi nhặt cả đến chục loại lá trong vườn về bỏ vào nồi đun với bồ kết. Nồi nước gội đầu của bà rất to, và bao giờ cũng để nước sôi, hương bay ngào ngạt, bấy giờ bà tôi mới chải tóc. Bà ngồi chải cho thật mượt, thật trơn, đợi nước chỉ còn hơi ấm mới bắt đầu gội… Mẹ bảo, đó như một công trình thực sự… Một chiếc gáo dừa múc nước, dòng nước màu cánh gián, sánh sánh trôi trôi trên mái tóc mềm mượt của bà… Mùi bồ kết tỏa ra thơm thơm dịu dàng, nhưng trong đó còn có mùi thơm của vô khối những loại lá khác, các mùi vẫn tách biệt nhau, thiếu lá nào là biết ngay, có loại cho vào trước, có loại lại phải đợi sôi mới cho vào để giữ được mùi thơm…Những dòng nước cứ đua nhau chảy trên mái tóc bà như lụa … Nước làm những sợi tóc sát lại bên nhau thành một khối lóng lánh và trơn nhẵn thỉnh thoảng lại sóng sánh lên theo nhịp chải của tay bà, bàn tay bà chỉ vỗ vỗ nhẹ trên mái tóc như để chiều nó vậy…Tất cả với tôi đẹp như một bức tranh với những sắc màu bình dị… Và bất chợt tôi nhớ đến những nét vẽ tài hoa trên lụa mà tôi thường đứng ngắm hàng giờ không biết chán, có lẽ, chỉ bàn tay của Nguyễn Phan Chánh trên chất liệu ấy mới làm người ta mới cảm nhận được hết cái vẻ nên thơ, dịu dàng của mái tóc khi gội đầu mà thôi…
Bà tôi thường ngồi hong tóc trên một chiếc ghế đẩu hơi cao, ban đầu bà chỉ quay nhẹ cho tóc bớt nước, rồi bắt đầu chải… Những cơn gió chỉ đợi có vậy bắt đầu chơi đùa trên những chiếc lá mít và đuổi bắt trong mái tóc của bà…, luồn qua kẽ tay bà rồi lại luồn qua chiếc lược… Cái cảm giác đợi mái tóc dần khô sau này khi trải qua tôi mới hiểu tại sao mẹ lại nói, trông bà những lúc ấy thật thanh thản, không chút lo lắng, không thấy bà của những phiên sợ tất bật gánh gồng… Mùi tóc thơm man mát trộn lẫn trong cái hơi ẩm của nước khi tóc bắt đầu khô khiến người ta thấy mình như trong trẻo hơn và lắng đọng lại…Bà chỉ ngồi chải tóc, ánh mắt nhìn xa xăm nhưng nhẹ nhõm đến lạ kỳ …
Bà tôi không đợi tóc khô hẳn mới đứng lên… Ông tôi thường biết đúng lúc nào bà sẽ đứng lên để hái chè. Ông để cho bà một chiếc ghế giữa vườn chè, và bà đội nón, đứng trên đó bắt đầu hái, mái tóc dài buông xõa. Bà nhẹ nhàng vít từng cành chè cong xuống, thả lá chè vào chiếc sàng để dưới chân. Mẹ tôi bảo, cái cách bà hái chè lúc đó cũng không giống những ngày thường khi phải vội vã hái chè cho kịp buổi chợ, mà thong thả từ từ… Tôi không được chứng kiến những khi ấy, nhưng trong tôi bao giờ cũng hiện lên hình ảnh bà mặc chiếc áo trắng, quần lụa đen với mái tóc dài buông xõa trong vườn chiều… Những sợi tóc mềm óng tung bay trong hoàng hôn quê rực rõ…Thói quen đó có lẽ bà có từ ngày còn trẻ…
Còn bây giờ, mỗi lần về với bà, tôi vẫn thích nhìn bà chải đầu, mái tóc không còn dài đến khoeo chân như thủa trước nữa, nó ngắn đi nhiều, nhưng bà vẫn vấn khăn lại và mái tóc luôn ủ trong đó mùi bồ kết, mùi của hương lúa, của rơm rạ khô, mùi của đất đai khô nỏ, mùi của cả những vất vả toan lo nhưng lúc nào cũng dịu dàng yên ả, mùi mà tôi gọi là mùi quê…
Và tôi hiểu rằng, mỗi chuyến đi xa, tôi lại mang theo mình búi tóc cất giấu thẳm sâu trong màu đen của nó là màu nâu của nước bồ kết, màu xanh của cây cỏ dại, màu vàng trong của nắng trưa yên bình, là hương bồ kết, là hương sả, hương nhu, lá bưởi vấn vít trong búi tóc và thoảng đưa bao bọc lấy tôi trên mỗi chặng đường mà tôi sẽ đi qua…
● Minh’s blog
Chào mừng bạn đến không gian chia sẻ của Nguyễn Đặng Tuấn Minh.
Nguyễn Đặng Tuấn Minh's Blog 