Tôi chọn cho bài viết nhỏ tiêu đề này khi những ngón tay tự động gõ trên bàn phím trong một trạng thái tự nhiên và tĩnh lặng tuyệt đối, như thể đang đứng trước ngã tư xôn xao nào đó của Hà Nội…

Thành phố có rất nhiều sắc màu và đi kèm nó là những mùi hương không thể trộn lẫn, vừa đều đặn theo mùa, vừa đầy ngẫu hứng, quyến rũ và mênh mang…
Hà Nội vào xuân có hương của đất trời nên mỗi con đường là mùi hương của xuân còn sót lại. Nhựa xuân tràn lên lộc cây và cho tháng giêng những sắc màu xanh biếc. Trong không gian của những mới mẻ thì thầm, hoa xoan tĩnh lặng một góc trời bằng một màu tím bàng bạc. Hoa xoan thả vào không gian mưa bụi giăng giăng lớp lớp những bông hoa bé xíu khiến cô bé nào chỉ muốn gom thật nhiều hoa để thấy rõ hơn màu tím kỳ lạ ấy trong bàn tay xinh ngày thơ bé. Để rồi một ngày kia, ở Paris xa xôi, giữa vô vàn sắc màu của hoa xứ ôn đới, bỗng bất chợt bắt gặp một ánh mắt mơ màng của những chùm hoa tím đợi chờ mang cho ai đó một điều bất ngờ- một cây xoan đang kỳ ra hoa, bỗng thấy lòng mình xúc động bồi hồi. Có ai đó bảo rằng, bạn có thể mang đi một hình ảnh, thậm chí cả một bông hoa nhưng bạn không thể lưu giữ được một mùi hương hay mang theo nó… Vậy hãy đứng lặng yên một lúc dưới tán hoa xoan để tận hưởng vòng tay thân thiết của một người bạn chân thành, một chút gì đó của quê hương như theo chân tới tận miền đất xa xôi này. Ở Paris không có mưa bụi, nhưng có một khoảng trời mùa xuân đang đọng lại đâu đây…

Hà Nội cuối xuân đầu hạ có những con đường của hoa xoài hoa nhãn, mùi hương ngọt ngào để quyến rũ bướm ong lại qua. Những con đường ấy tạo cho những cuộc dạo chơi về đêm lúc nào cũng đầy bất ngờ thanh tao và êm ái. Có một loài cây khiến tôi yêu thích hơn cả mùa này, có lẽ là hoa dâu da. Trong cái sắc tím quyến rũ đặc biệt của bằng lăng, sắc đỏ chói ngời bừng lên trong nắng hạ và hương thơm hăng hắc của phượng vĩ, có một màu trắng giản dị thật dịu dàng. Tôi gọi loài cây này là một loài cây bao dung, bao dung từ dáng vẻ đến hương thơm. Tán cây to tròn và xanh mát bao bọc lấy những nếp nhà nhỏ cũ kỹ, những xưởng nhôm sắt có những người thợ mặt mũi lấm lem và cả những quán nước nhỏ đầu một xóm trọ nghèo. Cây dâu da không kén đất, chúng có thể mọc ở bất cứ nơi đâu và sẵn sàng che chở cho bất cứ ai cần đến một bóng râm ngày hè nóng bức. Một quán ăn, một garage ôtô, một xưởng rèn và cả một cổng trường nơi có những cô bé cậu bé chơi đá cầu cười đùa vui vẻ. Hương hoa dâu da tinh khiết đến kỳ lạ khiến ta muốn hít căng lồng ngực để lấy thêm năng lượng của ngày mới mỗi sớm mai. Một buổi sớm mùa hè, thi thoảng đi qua một con đường, thấy mùi thơm dịu ngọt ấy nhìn quanh để kiếm tìm, thế nào cũng thấy một sắc dâu da trắng ngọt thơm trìu mến. Tôi yêu hoa dâu da có lẽ vì tuổi thơ tôi cũng êm êm trôi cùng loài hoa này trong vòm lá. Nhớ vị dôn dốt chua chua của bát nước rau muống luộc thả lá dâu da mỗi bữa cơm ngày hè, không giống lá me hay quả sấu, lá dâu da cho bát canh mùi thơm nhẹ mát lành. Nói đến lá dâu da thấy ứa nước miếng khi nghĩ lại trò chơi bắt chước bà ăn trầu của những đứa trẻ, lá dâu da hiền lành nên bày cho bọn trẻ con trò chơi ăn được… Nhớ câu chuyện có người hàng xóm khó tính chặt cành dâu da nhà mình chìa sang sân nhà họ, mấy chị em thương cây khóc suốt một ngày, cuối cùng đánh liều sang xin lại cành dây đang ra hoa bị chặt bỏ. Nhựa cây ứa ra, hương hoa vẫn thơm mát lôi kéo những con cánh cam thân xanh óng, rúc vào đám hoa trắng tinh. Thế thôi cũng đủ làm nên một tuổi thơ thần tiên…

Vẫn biết mùa hạ về với bao nhiêu sắc màu, cây trái, một cơn mưa chiều xuống phố mang lại cái dịu dàng mát mẻ…Chỉ một thoáng trôi qua, tim ta chợt rung động nhẹ nhàng tìm trong ký ức một mùi hương đang hiện hữu…Phút giây đó thật xúc động và thiêng liêng… Mùi hoàng lan… tỏa ra từ một chùm hoa nhỏ nào vừa kịp chín, giấu mình trong vòm lá xanh khi đi qua đoạn đường Văn Miếu, Nguyễn Thái Học, gần Viện Bảo tàng Mỹ thuật. 

Đi trong cơn mưa giao mùa cuối xuân đầu hạ, ít ai còn tâm trí để nghĩ đến những mùi hương, nhưng nếu chỉ để ý một chút thôi sẽ thấy cũng trên đường Nguyễn Thái Học, đoạn trường Phan Đình Phùng, có một mùi hương rất lạ lan tỏa trong không gian, cho ta cảm giác rất tỉnh táo và thấy muốn thân thiết gần gũi. Không hiểu mùi hương ấy ở đâu ra, không phải hoa, không phải quả chín mà đó là mùi của những chiếc lá. Mưa dạo qua thành phố thả lên vệ đường những vạt lá vừa xanh vừa vàng dài như một nét phết màu đầy cảm hứng của gió. Những chiếc xe lăn bánh qua, dù vô tình hay khẽ khàng không muốn làm đau những chiếc lá thì lá hồi cũng bị nát dưới những làn xe đi lại và gửi lại một mùi hương rất quý phái và tạo ra một hương sắc riêng của một đoạn đường, khiến ta muốn hít tận sâu lồng ngực mãi không thôi trước khi chuyển qua một mùi hương khác.

Hoa sấu rải trắng những con phố và cố tình níu chân những người đi đường bằng những cơn mưa hoa bé bỏng. Không thể lãng quên mùi hoa sấu, bởi có chút gì hăng hắc nhưng chua chua của quả sấu, lại có vị ngòn ngọt êm êm của hoa để gọi ong bướm đến. Hoa sấu làm tim ta đập thật bình yên theo bánh xe đạp lăn trên đường Trần Phú, Hoàng Diệu, Hai Bà Trưng. Khi hoa sấu rụng hết từ đám lá xanh non, những quả sấu nhỏ dần nhú ra rồi sẫm màu cũng là lúc Hà Nội bắt đầu cho những phút chuyển mùa…

Thế rồi mùa thu âm thầm đến trong hương sữa ngọt ngào của đường Nguyễn Du, Nguyễn Chí Thanh và những con đường mới. Thu cho Hà Nội cái không gian lãng mạn nửa tỉnh nửa mơ, nửa hoài niệm về quá khứ, nửa nhẹ nhõm lạ kỳ với thực tại bằng không gian man mát lạnh lạnh. Có lẽ vì thế mà người Hà Nội yêu hoa sữa, vì trong sương đêm, hoa sữa vẫn nồng nàn, vẫn lãng mạn mà không khiến người ta ngột ngạt. Chỉ ở Hà Nội, hoa sữa mới là hoa sữa mùa thu…Thu ưu ái cả Hà Nội bằng mùi hoàng lan của một ngôi chùa cổ nằm khuất sâu trong con phố cổ buôn bán tấp nập, bằng mùi dạ hương của những căn biệt thự Pháp cổ lẫn đâu đó trong lòng thành phố…

Sẽ là thiếu sót nếu quên đi mất rằng, mỗi con đường của Hà Nội mùa thu đều có một gánh cốm vào mùa. Cốm Vòng theo bước chân chị vào phố, e ấp trong lá sen thơm phức và nhẹ nhàng nằm trong gói cốm vuông với thân rơm vàng ươm buộc hờ cho dù giờ người làng Vòng không còn đất để trồng nếp làm cốm. Thạch Lam gọi Hồng cốm tốt đôi, còn tôi đặc biệt xúc động mỗi khi ngắm nhìn chiếc lá sen ấp ủ hương cho cốm, dường như cái tinh tế của đất trời đều quyện lại nơi đây. Màu lá sen cho ta cái mênh mang của hồ sen vào mùa hoa nở, cho tâm hồn ta sự thanh cao trong lành, mùi cốm cho ta cái gần gũi nhẹ nhàng và từ tốn của một thứ quà quê nhưng sang trọng và ý nhị…Ngớt đi bóng của những đôi quang gánh bán cốm trên phố, mùa lặng lẽ sang…

Thu – đông đến với thành phố bằng cái lạnh ngọt ngào, bằng mỗi buổi sớm mai sương mờ. Và trong cái lạnh ấy, ta bắt gặp một mùi hoa kỳ lạ – mùi hoa keo. Những thân keo mỏng mảnh thanh thoát với những chiếc lá cũng thanh tú dịu dàng gieo xuống cỏ một sắc vàng. 

Xuân Diệu từng bảo rằng, “xuân vì ấm mà người ta cần tình, thu vì lạnh mà người ta cần đôi”, còn thu đông thì cho ta cảm giác xốn xang không hẹn trước. Bắt gặp hoa keo đầu mùa cũng thấy lòng muốn hát lên giai điệu của câu chuyện nhỏ của của Elsa trong “Ngày tuyết rơi” (Jour de neige), cứ đạp xe trong mênh mang tuyết trắng, dường như đang có ai đợi tôi phía cuối con đường (*), quả thật tất cả như một giấc mơ êm nhẹ tỏ mờ…

Có những mùi hương đến với con đường không phải vì có loài cây có hương thơm nào được trồng ở đó, mà bởi vì tự bản thân con đường tạo ra cho nó những hương thơm riêng. Đường Thanh Niên- Con đường đầy những bí mật thầm kín và lãng mạn của tình yêu, của những buổi hẹn hò ven hồ trong lan man mùi hương ngọc lan dịu nhẹ… Không biết tự bao giờ, con đường này nhiều người bán hoa ngọc lan đến thế, có lẽ vì người bán hoa tin rằng, hoa ngọc lan là một món quà ý nhị và thiêng liêng, nhỏ nhẹ và tinh tế để những cặp đôi tặng nhau khi đi dạo ven hồ. Ngọc lan đủ nhỏ để đựng trong lòng bàn tay xinh, đủ thanh khiết để những đôi lứa mới yêu nhau trao cho nhau tình cảm đẹp đẽ mơ màng, và đủ để tạo ra một chút hương bao bọc lấy không gian riêng của hai người khi họ cùng chuyện trò bên mặt nước hồ sóng sánh… Cũng có thể, con đường này chứa đựng những thanh âm sâu xa của tiếng chuông chùa Trấn Quốc, mùi hương trầm của đền Quán Thánh mà hương ngọc lan thì luôn linh thiêng trên mỗi đĩa hoa bà dâng lên đất trời, quyện trong lời nguyện cầu muôn thủa…

Những con đường còn những phút giây đầy bất ngờ, bất chợt trở lại tuổi thơ với mùi cỏ non thơm ngát dọc đường mỗi sớm mai, một cô công nhân trẻ đang cắt tỉa vạt cỏ bên đường… Mùi đất thơm nồng của những ngày trồng cấy lại hoa mới đưa ta về với tuổi thơ của ruộng đồng cây cỏ…

Cứ đều đều như vậy, các con đường nối với nhau bằng ngã rẽ, ngã ba, ngã tư và kéo theo nó là những mùi hương nối với nhau bằng phút giao mùa…xuyên không gian và thời gian…đan vào tâm trí ta những sợi hương thanh thanh, thi thoảng cất đi trong ký ức rồi lại chợt bay về làm ta vương vấn, bồi hồi và rung động…

“Màu thời gian không xanh. Màu thời gian tím ngát. Hương thời gian không nồng. Hương thời gian thanh thanh”. Màu thời gian. Đoàn Phú Tứ

(*)… “comme ce quelqu’un qui vient m’attendre, au bout du chemin”. Jour de neige. Elsa